Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska

Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online

O Słowniku

Publikacja Słownika gramatycznego języka polskiego w Internecie była możliwa dzięki realizacji projektu naukowego „Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w latach 2011-2015 (nr projektu 2011/01/B/HS2/04695).

Słownik gramatyczny języka polskiego jest najbardziej rozbudowanym i najbardziej dopracowanym koncepcyjnie i redaktorsko słownikiem fleksyjnym polszczyzny współczesnej. Obecnie zawiera charakterystykę gramatyczną ponad 333 000 wyrazów polskich, wśród których znajdują się zarówno leksemy obecne w słownikach i tekstach polskich, jak i leksemy potencjalne. SGJP obejmuje więc zasadniczy zrąb słownictwa współczesnej polszczyzny, włącznie z najczęściej występującymi w tekstach nazwami własnymi.

Jest on adresowany do szerokiego kręgu odbiorców: stanowi źródło informacji o języku polskim dla językoznawców, filologów, redaktorów, tłumaczy, studentów oraz wszystkich świadomych użytkowników języka polskiego, poszukujących informacji gramatycznej, zwłaszcza uczących się języka polskiego jako obcego. Słownik wzbogaca wyraźnie stan wiedzy o współczesnym języku polskim. Podaje formy fleksyjne opisywanych wyrazów i uwzględnia inne cechy gramatyczne (w szczególności składniowe) leksemów, m.in. rodzaj rzeczownika, rekcję przyimków i rzeczowników, aspekt czasowników. Zasadniczo nie zawiera znaczeń leksemów.

Publikacja Słownika w sieci wymagała przede wszystkim dostosowania narzędzi informatycznych do potrzeb aplikacji www. Do realizacji tego zadania wykorzystano Kuźnię. Jest to narzędzie stworzone w Instytucie Podstaw Informatyki PAN, które na potrzeby projektu SGJP — online zostało zmodyfikowane i wzbogacone (m.in. znacznie rozszerzony został mechanizm edycji, od podstaw stworzony został interfejs dla użytkowników słownika).

Do Słownika wprowadzono szereg zmian, uzupełnień i poprawek zarówno indywidualnych jak i systemowych (m.in. podano informację o kategorii deprecjatywności dla ponad 16 tys. rzeczowników męskoosobowych, poprzez wyróżnienie formy nacechowanej oraz wskazanie rzadkich bądź potencjalnych form niedeprecjatywnych, a także zastosowano nowy system oznaczeń wzorów fleksyjnych oparty na systematyzacji Jana Tokarskiego zawartej w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego). Ponadto znacznie rozszerzono możliwości przeszukiwania zasobów słownika. Użytkownik wydania internetowego SGJP może wyszukiwać leksemy według typów odmiany (wzorów fleksyjnych), może filtrować dane w oparciu o różne atrybuty (wartości kategorii gramatycznych, kwalifikatorów itd.) i ograniczyć w ten sposób listę wyświetlanych haseł według zadanych kryteriów (np. może przeglądać tylko rzeczowniki wielorodzajowe uznane za przestarzałe, lub tylko nazwy własne, itp.).

Systematycznie pracujemy nad ulepszoną wersją Słownika. Jesteśmy zainteresowani kontaktem z użytkownikami SGJP. Prosimy o przesyłanie informacji o brakach, zauważonych usterkach, pomyłkach itp. na adres sgjpol@gmail.com.

Osoby związane z SGJP

W pracach nad pierwszym wydaniem (wykonanych w ramach projektu Słownik gramatyczny języka polskiego, sponsorowanego przez Komitet Badań Naukowych — nr rejestracyjny 2 H01D 007 24) oprócz zespołu autorów (Zygmunt Saloni, Włodzimierz Gruszczyński, Marcin Woliński, Robert Wołosz) uczestniczyli:

a także wolontariusze:

W pracach nad drugim wydaniem (częściowo sfinansowanym przez Wydział Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego) oprócz autorów (Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska) uczestniczył systematycznie Witold Kieraś, który już wcześniej należał do pilnych krytycznych użytkowników Słownika, i Małgorzata Urgalska, która opracowała wersję angielską instrukcji. Skład broszury informacyjnej wykonał Grzegorz Murzynowski, który podjął się również funkcji wydawcy.

W pracach przy projekcie Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online (nr 2011/01/B/HS2/04695) finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w ramach programu OPUS 1 oprócz autorów (Zygmunt Saloni, Marcin Woliński, Robert Wołosz, Włodzimierz Gruszczyński, Danuta Skowrońska) uczestniczyli:

Dziękujemy osobom, które zechciały przekazać nam uwagi na temat Słownika w różnych fazach pracy nad nim. Są to zwłaszcza:

Historia Słownika

Pierwsze wydanie Słownika gramatycznego języka polskiego (SGJP) wykonane zostało w ramach projektu sponsorowanego przez Komitet Badań Naukowych (nr rejestracyjny 2H01D00724) i zlokalizowanego na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim. Ukazało się nakładem Wydawnictwa „Wiedza Powszechna” w 2007 roku. Opracowane przez czterech autorów: Zygmunta Saloniego, Włodzimierza Gruszczyńskiego, Marcina Wolińskiego i Roberta Wołosza, miało postać programu komputerowego na CD-ROM. W dołączonej broszurze został wydrukowany tylko obszerny wstęp teoretyczny oraz instrukcja do programu (zamieszczona również na płycie).

Duży zasób uwzględnionego materiału oraz konieczność wydania SGJP w określonym momencie spowodowały, że poszczególne elementy słownika (grupy haseł, cechy gramatyczne) zostały opracowane z różnym stopniem dokładności. Na nierówność wpłynęła też technika pracy — rozłożenie jej na kilku autorów, mających różne preferencje i przyzwyczajania.

Przez kolejne lata, SGJP był modyfikowany, poprawiany i poszerzany, dlatego, gdy nakład pierwszego wydania słownika został wyczerpany, autorzy zdecydowali się opublikować nową wersję. II wydanie SGJP ukazało się w 2012 i było częściowo sfinansowane przez Wydział Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Do zespołu autorskiego dołączyła Danuta Skowrońska. Drugie wydanie SGJP miało postać taką jak pierwsze: programu komputerowego na CD-ROM i broszury ze wstępem.

W latach 2011-2015 Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS 1 finansowało realizację projektu „Słownik gramatyczny języka polskiego — wersja online” (nr projektu 2011/01/B/HS2/04695). Jego celem była publikacja w Internecie zmienionej i poprawionej wersji Słownika gramatycznego języka polskiego.

Wydanie II: Warszawa, 2012, CD + 182 s., ISBN 978-83-927277-2-9.
Dystrybucja: wyczerpane.pl
Wydanie I: Wiedza Powszechna, Warszawa, 2007, CD + 177 s., ISBN 978-83-214-1375-4.

SGJP w liczbach


Wydanie I Wydanie II Wydanie III online
haseł wzorów haseł wzorów haseł wzorów
w sumie 244 669 1 095 256 575 1 127 334 845 1 116
prefiksy 81 2 90 2 112 2
leksemy 244 588 1 095 256 485 1 127 334 733 1 116

o odmianie rzeczownikowej 135 529 762 139 849 782 172 178 767


zaimki osobowe 6 6 6 6 6 6


odsłowniki 29 590 2 29 881 2 29 526 2


odprzymiotnikowe nazwy cech na -ość 28 980 1 31 196 1 62 445 1


pozostałe rzeczowniki 76 953
78 766
80 201



nazwy własne 8 782
10 786
10 710



pospolite 68 171
69 094
69 491

o paradygmacie przymiotnikowym 65 671 71 70 746 76 103 761 77


imiesłowy 34 301
36 568
36 304



czynne 13 931 1 14 073 1 13 877 1



bierne 20 370
22 495
22 427 4


przymiotniki 31 370 71 33 119 76 67 457 77



stopnia wyższego 950 1 1059 1 1065 1



stopnia równego 30 420 70 32 060 75 66 392 77

przysłówki odprzymiotnikowe 11 146 1 12 722 1 26 577 1


stopnia wyższego 1 106 1 1 244 1 1 243 1


stopnia równego 10 040 1 11 478 1 25 512 1

liczebniki 98 45 117 48 117 47

czasowniki 29 532 215 29 845 217 29 955 222


predykatywy 35 1 32 1 30 1


odmienne 29 497 214 29 813 216 29 925 221

pozostałe 2 612 2 1 962 2 1 967 2


pozostałe przysłówki 491 1 534 1 502 1


partykuły 193 1 215 1 201 1


przyimki 113 2 115 2 118 2


spójniki 121 1 123 1 121 1


wykrzykniki i zbliżone 458 1 439 1 490 1


skróty 1 117 1 336 1 392 17


inne 119 1 200 1 143 1
Zygmunt Saloni Marcin Woliński Robert Wołosz Włodzimierz Gruszczyński Danuta Skowrońska

Słownik gramatyczny
języka polskiego

Wydanie III online

Warszawa 2015

OK